७ जेष्ठ २०७९, शनिबार

(विवरण सहित) करोडमा खर्च गर्नेलाई लाखको सीमा कायम स्थानीय तह निर्वाचनमा

nirbachan aayog ele

निर्वाचन आयोगले वैशाख ३० गतेका लागि तय भएको स्थानीय तह निर्वाचनका लागि उम्मेदवारको खर्चको अधिकतम सीमा कायम गरिदिएको छ ।

यस अघिका निर्वाचनलाई आधार मान्ने हो भने आयोगले तोकेको सीमाभित्र रहेर खर्च गर्ने उम्मेदवार दुर्लभ संख्यामा भेटिन्छन् । तोकिएको खर्चको सीमा वैज्ञानिक र समयसापेक्ष नहुनुका साथै आफूखुसी खर्च गर्ने उम्मेदवारलाई कारबाही नगरिने भएकाले आयोगको प्रस्ताव औपचारिकता मात्रै भएको आरोप लाग्ने गरेको छ ।

महानगरपालिका मेयर–उपमेयर – ७ लाख ५० हजार रुपैयाँसम्म ।
उपमहानगरपालिका मेयर–उपमेयर – ५ लाख ५० हजार रुपैयाँसम्म ।
नगरपालिका मेयर–उपमेयर – ४ लाख ५० हजार रुपैयाँसम्म ।
गाउँपालिका अध्यक्ष–उपाध्यक्ष – ३ लाख ५० हजार रुपैयाँसम्म ।
महानगरपालिका वडाध्यक्ष–सदस्य– ३ लाख ५० हजार रुपैयाँसम्म ।
उपमहानगरपालिका वडाध्यक्ष–सदस्य– २ लाख ५० हजार रुपैयाँसम्म ।
नगरपालिका वडाध्यक्ष–सदस्य – २ लाख रुपैयाँसम्म ।
गाउँपालिका वडाध्यक्ष–सदस्य – १ लाख ५० हजार रुपैयाँसम्म ।

यो विवरण निर्वाचन आयोगले आगामी वैशाख ३० गते हुने स्थानीय तहका उम्मेदवारहरुले खर्च गर्न पाउने रकमको सीमा हो । आयोगले यसपटक पनि २ हजार ७४ सालमा सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचनमा तोकेको खर्चको सीमालाई नै निरन्तरता दिएको हो ।

तर बढ्दो मंहगी लगायतका कारण आयोगले निर्धारण गरेको खर्चको सीमा व्यवहारिक नभएको पूर्व कार्यवाहक प्रमुख निर्वाचन आयुक्त दोलखबहादुर गुरुङ बताउनुहुन्छ । आयोगले तोकेको खर्चको सीमा समयानुकुल पुनर्विचार हुनुपर्ने गुरुङको धारणा छ ।

यसो त आयोगले तोकेको निर्वाचन खर्च हात्तिको मुखमा जिरा भने जस्तै हुने गरेको छ । निर्वाचनका दौरान उम्मेदवारहरु र दलहरुले आयोगले तोकेको खर्चको सीमाभन्दा कयौं गुणा बढी खर्च गर्दै आएका छन् ।

खर्चको सीमा तोकेर औपचारिकता निभाउनुबाहेक आयोगले कुनै कारबाही गरेको दृष्टान्त छैन । निर्वाचन आचारसंहिता सम्बन्धी कानून भएपनि कार्यान्वयन नगर्दा नियम उल्लंघन गर्ने उम्मेदवार र राजनीतिक दलहरुको मनोमानी बढ्ने गरेको छ । नियम उल्लंघन गर्ने उम्मेदवारलाई दण्ड जरिवानादेखि उम्मेदवारी खारेजी र भविष्यमा उम्मेदवार बन्न नपाउनेसम्मको व्यवस्था रहेपनि कार्यान्वयको पक्ष शून्य छ ।

हरेक निर्वाचनमा आयोगले खर्चको सीमा निर्धारण गर्दै आए पनि कार्यान्वयन पक्ष फितलो हुँदा आयोगले निर्धारण गर्ने खर्चको सीमा औपचारिकता मात्रै हुने गरेको छ । कतिपय उम्मेदवारहरुले सम्बन्धित पार्टी र नेताहरुलाई लाखौं रकम खर्च गरेर टिकट हत्याउने र निर्वाचनमा पनि सोही अनुसार खर्च गर्दा बिगतका निर्वाचन देखिनै बेतिथि मौलाउँदै गएको छ ।

निर्वाचनमा मौलाउँदै गएको बेतिथि रोक्न निर्वाचन आयोगको मात्रै भूमिका पर्याप्त नहुने भएकाले स्वयम दलहरु र उम्मेदवाहरु नै जिम्मेवार बन्नुपर्ने पूर्व निर्वाचन आयुक्तहरु बताउँछन् । निर्वाचनमा हुने फजुल खर्चले भ्रष्टाचारलाई बढवा दिने मात्रै नभएर निर्वाचन अघि पछि बढ्ने अचाक्ली महंगीले उपभोक्ताको ढाड सेक्ने गरेको छ ।

निर्वाचनमा हुने ठूलो खर्च जोहोका लागि पार्टीहरुले उद्योगी व्यवसायीबाट करोडौं रुपैयाँ चन्दाको रुपमा असुल्ने र निर्वाचनपछि व्यवससायीले मंहगी बढाएर उपभोक्ताबाट असुल उपर गर्ने गरेको आरोप लाग्ने गरेको छ । निर्वाचनमा हुने अधिक खर्चले चौतर्फि रुपमा असर पर्ने भएकाले सरोकारवालाहरु जिम्मेवार हुन आवश्यक देखिन्छ ।